Na czym polega wentylacja mechaniczna z rekuperacją i kiedy warto ją stosować?

Jak działa rekuperacja ? –  Wentylacja mechaniczna z rekuperacją to system, który wymienia powietrze w domu w sposób kontrolowany. Wentylatory centrali nawiewają świeże powietrze do pokoi i sypialni, a zużyte wyciągają z kuchni, łazienek i pomieszczeń gospodarczych. Po drodze oba strumienie mijają się w wymienniku ciepła – świeże powietrze przejmuje ciepło z wywiewanego bez mieszania się strumieni. Nowoczesne centrale przeciwprądowe odzyskują w ten sposób do ok. 90% ciepła, które w wentylacji grawitacyjnej ucieka kominem.

W nowym, szczelnym domu rekuperacja nie jest gadżetem, tylko logicznym domknięciem systemu. Dlatego budynek projektowany na niskie straty ciepła nie powinien ich oddawać wentylacją, która działa „jak chce” – zależnie od wiatru i pogody.

Dlaczego wentylacja grawitacyjna przegrywa w nowym domu?

Wentylacja grawitacyjna działa dzięki różnicy temperatur i wiatrowi. W praktyce oznacza to, że:

• zimą działa za mocno – im mroźniej, tym większy ciąg i tym więcej ogrzanego powietrza ucieka kominem (a wraz z nim pieniądze – strata wentylacyjna to w nowym budynku często 30–50% całkowitych strat ciepła);
• latem i w dni bezwietrzne nie działa prawie wcale – brak różnicy temperatur, brak wymiany powietrza, duszno;
• wymaga nieszczelności – nawiewniki okienne i infiltracja to celowe „dziury” w budynku, który jednocześnie staramy się docieplać i uszczelniać.

Nowe domy budowane są coraz szczelniej – i całkiem słusznie. Tyle że szczelny dom z wentylacją grawitacyjną to prosty przepis na wilgoć na szybach, zaduch i podwyższone stężenie CO₂ w sypialniach. Rekuperacja rozwiązuje problem systemowo: wymiana powietrza jest stała i niezależna od pogody, a ciepło zostaje w budynku.

Jak dokładnie działa rekuperator?

Serce systemu to centrala wentylacyjna (rekuperator). To urządzenie wielkości małej szafki, montowane zwykle w pomieszczeniu technicznym, garażu lub na poddaszu. W środku pracują:

1. dwa wentylatory – nawiewny i wywiewny, utrzymujące zaprojektowane strumienie powietrza;
2. wymiennik ciepła (najczęściej przeciwprądowy) – pakiet płyt, w którym strumienie mijają się oddzielone ściankami; ciepło przechodzi przez ścianki, zanieczyszczenia i zapachy nie;
3. filtry – zatrzymują pyły i część alergenów zanim powietrze trafi do pokoi; standardem są klasy zatrzymujące pyłki (a filtry dokładniejsze można stosować w strefach smogowych);
4. automatyka – sterowanie wydajnością (biegi, harmonogramy, czujniki wilgotności lub CO₂), obejście wymiennika latem (by-pass) i ochrona przeciwzamrożeniowa zimą.

Do central podłączona jest instalacja kanałów: nawiewy w pokojach i sypialniach, wywiewy w kuchni, łazienkach, WC i garderobach. Powietrze przepływa przez dom w jednym kierunku – od pomieszczeń „czystych” do „brudnych” – dzięki czemu zapachy z kuchni nie wędrują do sypialni.

Montujemy centrale WANAS, AWENTA, KOMFOVENT, ZEHNDER. Dobór konkretnego modelu zależy bowiem od kubatury domu, wymaganego sprężu (długości kanałów) i oczekiwanego poziomu automatyki.

Kiedy stosuje się wentylację mechaniczną?

Przypadki oczywiste:

• nowy dom jednorodzinny o dobrej szczelności – rekuperacja powinna być domyślnym wyborem, a nie opcją;
• dom z pompą ciepła – odzysk ciepła zmniejsza zapotrzebowanie budynku, co pozwala dobrać mniejszą (tańszą) pompę; w domu 200 m² rekuperacja potrafi obniżyć wymaganą moc o 2–3 kW, co opisaliśmy w artykule o [doborze pompy ciepła do domu 200 m²];
• budynek projektowany pod programy z wymogiem standardu energetycznego (np. EP ≤ 55 dla dotacji Moje Ciepło) – bez rekuperacji osiągnięcie wymaganego wskaźnika bywa trudne.

Przypadki do przeliczenia:

• gruntowna termomodernizacja z wymianą okien – uszczelniony stary dom ma te same problemy co nowy; rekuperację da się doprowadzić kanałami w bruzdach, przestrzeniach sufitów podwieszanych lub na poddaszu, ale koszt i inwazyjność trzeba ocenić indywidualnie;
• dom z kominkiem z otwartą komorą – wymaga rozwiązania kwestii powietrza do spalania (kominek z doprowadzeniem powietrza z zewnątrz, ciśnieniowo zrównoważony).

Kiedy rekuperacja nie ma sensu: w budynku nieszczelnym, bez wymienionych okien, z nieocieplonymi przegrodami – powietrze i tak wędruje przez nieszczelności, więc kontrolowana wymiana nie zadziała zgodnie z projektem. Najpierw szczelność, potem wentylacja mechaniczna.

Czy przy rekuperacji można otwierać okna?

Można – żaden system nie zabrania otwierania okien i nic się od tego nie psuje. Pytanie brzmi: po co?

• Zimą otwarte okno wypuszcza ciepło, które system właśnie odzyskał – tracisz dokładnie to, za co zapłaciłeś. Świeżego powietrza w sypialni nie zabraknie, bo nawiew pracuje całą dobę;
• Latem otwieranie okien jest naturalne – większość central ma by-pass, który omija wymiennik, więc nocne chłodne powietrze można wpuszczać i przez system, i przez okna;
• W okresach przejściowych – bez znaczenia energetycznego, kwestia przyzwyczajenia.

W praktyce po pierwszym sezonie większość użytkowników przestaje otwierać okna z potrzeby, a robi to wyłącznie z przyzwyczajenia. Miarą działania systemu jest poranna świeżość w sypialni przy zamkniętych oknach – to najprostszy test, czy instalacja jest poprawnie wyregulowana.

Co rekuperacja zmienia w codziennym użytkowaniu?

• Brak smug wilgoci i pary na szybach – stała wymiana powietrza usuwa nadmiar wilgoci z kuchni i łazienek;
• Mniej kurzu i pyłków – powietrze wchodzi przez filtry, nie przez uchylone okno; odczuwalna różnica dla alergików;
• Cisza – zamknięte okna odcinają hałas ulicy; sama instalacja przy poprawnym zaprojektowaniu (tłumiki, właściwe prędkości powietrza) jest w pomieszczeniach praktycznie niesłyszalna;
• Obowiązki: wymiana filtrów co 3–6 miesięcy (czynność na kilka minut, koszt od kilkudziesięciu do ok. 200 zł za komplet zależnie od centrali) i przegląd systemu co 1–2 lata.

Koszty inwestycji i eksploatacji rozbieramy na czynniki pierwsze w osobnym artykule: ile kosztuje rekuperacja.